Praca w Niemczech, rezydencja w Polsce — kiedy PIT-36 i jak działa wyłączenie z progresją

Osoba, która mieszka w Polsce, a pracuje fizycznie w Niemczech dla niemieckiego pracodawcy, pyta zwykle, czy po zapłacie podatku w Niemczech musi jeszcze rozliczać się w Polsce. Polska zwalnia takie wynagrodzenie od podatku, ale może je uwzględnić przy ustalaniu stopy podatku od pozostałych dochodów — to wyłączenie z progresją. Zeznanie składasz, gdy masz w Polsce inne dochody opodatkowane według skali, np. emeryturę z ZUS, albo chcesz rozliczyć się łącznie z małżonkiem. Pokazujemy, kiedy Niemcy mogą opodatkować pensję, jak policzyć polski podatek krok po kroku i jak wykazać dochód niemiecki w PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG.

Rezydencja i państwo pracy — punkt wyjścia

Rozliczenie zaczyna się od ustalenia, w którym państwie masz miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, a dopiero potem — gdzie fizycznie wykonujesz pracę.

Osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania w Polsce, jeżeli ma tu „centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych)” lub przebywa tu dłużej niż 183 dni w roku podatkowym (art. 3 ust. 1a ustawy o PIT) — wystarczy jedno kryterium; pojęcia te porządkuje artykuł Podatnik, płatnik, rezydent. Rezydent podlega obowiązkowi podatkowemu od całości dochodów, bez względu na to, gdzie leżą ich źródła (art. 3 ust. 1), z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (art. 4a). Gdy oba państwa uznają cię za rezydenta, umowa polsko-niemiecka rozstrzyga kolejno według stałego miejsca zamieszkania, ośrodka interesów życiowych, miejsca, w którym zwykle przebywasz, i obywatelstwa (art. 4 ust. 2 lit. a–c).

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS) uznał za rezydenta Polski podatnika, który od 2001 r. pracuje w Niemczech na umowę o pracę, a w Polsce mieszka jego żona i ma on tu mieszkanie: „posiada Pan ścisłe powiązania osobiste z Polską w myśl art. 4 ust. 2 lit. a umowy polsko-niemieckiej” (interpretacja z dnia 4 kwietnia 2025 r., nr 0112-KDIL2-2.4011.103.2025.3.KP).

Organ niemiecki może jednak według własnego prawa uznać cię za rezydenta Niemiec. Wtedy o rezydencji dla celów umowy przesądzają kryteria art. 4 ust. 2, a gdy nie dają wyniku — właściwe organy obu państw „w drodze wzajemnego porozumienia” (lit. d). Wyniku po stronie niemieckiej nie przesądzamy; potwierdź go u doradcy uprawnionego w Niemczech.

Udokumentuj, gdzie mieszka rodzina, gdzie masz mieszkanie i majątek oraz gdzie spędzasz poszczególne dni — zanim ocenisz samo wynagrodzenie.

Kiedy Niemcy mogą opodatkować pensję — art. 15 ust. 1 i 2 umowy

Wynagrodzenie za pracę wykonywaną fizycznie w Niemczech Niemcy mogą opodatkować, gdy płaci je pracodawca z siedzibą w Niemczech — wyjątek z art. 15 ust. 2 umowy wtedy nie działa.

Wynagrodzenie rezydenta podlega opodatkowaniu tylko w państwie rezydencji, „chyba że praca najemna wykonywana jest w drugim Umawiającym się Państwie. Jeżeli praca jest tak wykonywana, to otrzymywane za nią wynagrodzenie może być opodatkowane w tym drugim Państwie” (art. 15 ust. 1 umowy). Wyłączne opodatkowanie w Polsce przywraca ust. 2, ale tylko przy łącznym spełnieniu trzech warunków: pobyt w Niemczech nie przekracza łącznie 183 dni w dwunastomiesięcznym okresie (lit. a), wynagrodzenie wypłaca pracodawca, „który nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w drugim Państwie” (lit. b), i nie ponosi go niemiecki zakład pracodawcy (lit. c). Pracodawca z siedzibą w Niemczech nie spełnia warunku z lit. b, więc liczba dni pobytu w Niemczech nie ma wtedy znaczenia.

W interpretacji z dnia 8 maja 2026 r., nr 0112-KDIL2-1.4011.253.2026.3.KF, wydanej mieszkańcowi Polski zatrudnionemu przez niemieckiego pracodawcę, Dyrektor KIS stwierdził: „Za miejsce wykonywania pracy należy uznać zawsze to miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa, kiedy wykonuje pracę, za którą otrzymuje wynagrodzenie.” Do wynagrodzenia za dni w Niemczech organ zastosował art. 15 ust. 1 i metodę z art. 24 ust. 2 lit. a umowy, a wynagrodzenie za dni pracy w Polsce uznał za opodatkowane wyłącznie w Polsce.

Organ może więc podnosić, że zwolnienie obejmuje tylko dni fizycznej pracy w Niemczech, a nie całą pensję od niemieckiego pracodawcy — argument ma oparcie w art. 15 ust. 1. Inaczej jest przy krótkim wyjeździe na polecenie polskiego pracodawcy: gdy spełnione są łącznie warunki z lit. a–c i nie zachodzi wyjątek z ust. 3, wynagrodzenie podlega opodatkowaniu tylko w Polsce.

Prowadź kalendarz dni pracy z miejscem jej wykonywania i ustal w dokumentach, kto jest pracodawcą i kto ponosi koszt wynagrodzenia.

Wyłączenie z progresją — metoda, której nie zmieniła Konwencja MLI

Polska zwalnia wynagrodzenie, które Niemcy mogą opodatkować, ale może je uwzględnić przy ustalaniu stopy podatku od pozostałych dochodów; podatku zapłaconego w Niemczech nie odlicza się.

Jeżeli rezydent Polski osiąga dochód, który „zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy może być opodatkowany w Republice Federalnej Niemiec”, wówczas „Rzeczpospolita Polska zwolni z uwzględnieniem postanowień litery b) taki dochód lub majątek od opodatkowania” (art. 24 ust. 2 lit. a umowy). Polska „może przy obliczaniu kwoty podatku od pozostałego dochodu lub majątku tej osoby zastosować stawkę podatkową, która byłaby zastosowana, gdyby dochód lub majątek zwolniony od opodatkowania nie podlegał takiemu zwolnieniu”. W ustawie o PIT realizuje to art. 27 ust. 8, który — jak wskazał Dyrektor KIS — „znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji gdy dochód podlega opodatkowaniu z zastosowaniem metody unikania podwójnego opodatkowania w postaci wyłączenia z progresją” (interpretacja z dnia 10 czerwca 2025 r., nr 0115-KDIT2.4011.194.2025.2.ENB).

Metoda wynika z umowy podpisanej 14 maja 2003 r., która weszła w życie 19 grudnia 2004 r. W interpretacji z 4 kwietnia 2025 r. organ stwierdził: „Umowa polsko-niemiecka nie została zmieniona w wyniku Konwencji wielostronnej (…)”. Ministerstwo Finansów wymienia Niemcy wśród jurysdykcji, których umów Polska nie planuje obejmować Konwencją MLI — „Aktualnie nie planujemy obejmować Konwencją umów zawartych z 11 jurysdykcjami” (tak też artykuł Oddział, przedstawicielstwo czy spółka zależna).

Organ może podnosić, że sam pobór podatku w Niemczech nie uprawnia do zwolnienia. Argument jest trafny: o zwolnieniu przesądza prawo Niemiec do opodatkowania wynikające z umowy, a nie fakt poboru. Zwolnienie działa też „z uwzględnieniem postanowień litery b)”, a dywidendy, odsetki, należności licencyjne i emerytury z Niemiec (art. 18 umowy) rozlicza się według odrębnych reguł — opisany tu rachunek dotyczy wynagrodzenia za pracę.

Nie odliczaj podatku zapłaconego w Niemczech — w tej metodzie dochód niemiecki wpływa wyłącznie na stopę.

Rachunek z art. 27 ust. 8 krok po kroku

Podatek ustalasz w trzech krokach z art. 27 ust. 8 ustawy o PIT: sumujesz dochody, liczysz podatek od sumy według skali i stosujesz otrzymaną stopę tylko do dochodu polskiego.

Przepis dotyczy rezydenta, który obok dochodów opodatkowanych według skali osiągał dochody zagraniczne „zwolnione od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania”. Wtedy „1) do dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym dodaje się dochody zwolnione od tego podatku i od sumy tych dochodów oblicza się podatek według skali określonej w ust. 1; 2) ustala się stopę procentową tego podatku do tak obliczonej sumy dochodów; 3) ustaloną zgodnie z pkt 2 stopę procentową stosuje się do dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym”. W 2026 r. podatek według skali to 12% dochodu minus 3 600 zł, a powyżej 120 000 zł — 10 800 zł plus 32% nadwyżki (art. 27 ust. 1; zob. Skala, liniowy czy ryczałt). Przychód w euro przeliczasz „według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu” (art. 11a ust. 1).

Przykład hipotetyczny (skala 2026 r.; bez ulg, odliczeń i zaliczek pobranych w ciągu roku). Rezydentka Polski ma dochód z emerytury z ZUS 50 000 zł oraz wynagrodzenie za pracę w Niemczech u niemieckiego pracodawcy — po przeliczeniu według hipotetycznego kursu dochód wynosi 150 000 zł. Krok 1: 50 000 zł + 150 000 zł = 200 000 zł. Krok 2: 10 800 zł + 32% × (200 000 zł − 120 000 zł) = 10 800 zł + 25 600 zł = 36 400 zł; stopa wynosi 36 400 zł : 200 000 zł = 18,2%. Krok 3: 50 000 zł × 18,2% = 9 100 zł.

Bez dochodu niemieckiego podatek od emerytury wyniósłby 50 000 zł × 12% − 3 600 zł = 2 400 zł, więc progresja podnosi go o 9 100 zł − 2 400 zł = 6 700 zł. Podatku zapłaconego w Niemczech się nie odejmuje. W wariancie bez emerytury i bez łącznego rozliczenia z małżonkiem nie ma polskiej podstawy, do której stosuje się stopę, i nie ma obowiązku składania zeznania.

Rada Ministrów przyjęła 29 września 2026 r. projekt, który według komunikatu Ministerstwa Finansów przewiduje od 2027 r. skalę 12%, 24% i 32% z progami 130 000 zł i 150 000 zł — do czasu uchwalenia i ogłoszenia ustawy obowiązują przepisy opisane wyżej. Według doniesień prasowych Sejm przeprowadził 6 października 2026 r. pierwsze czytanie projektu.

Przed złożeniem zeznania policz podatek dwukrotnie — z dochodem niemieckim i bez niego — i zachowaj wyliczenie stopy.

Kiedy zeznanie, a kiedy nie

Zeznanie w Polsce składasz, gdy masz tu inne dochody opodatkowane według skali albo chcesz skorzystać z rozliczenia preferencyjnego, np. łącznego z małżonkiem; samo wynagrodzenie z Niemiec zwolnione z progresją takiego obowiązku nie rodzi.

Obowiązek zeznania wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o PIT, a art. 27 ust. 8 dotyczy podatnika, który „oprócz dochodów podlegających opodatkowaniu” osiągał dochody zwolnione. Dyrektor KIS w interpretacji z 4 kwietnia 2025 r. wskazał, że metodę z art. 27 ust. 8 „stosuje się wyłącznie w przypadku, jeżeli podatnik – oprócz dochodów zwolnionych z opodatkowania na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania – osiągnął inne dochody podlegające opodatkowaniu w Polsce na ogólnych zasadach albo chciał skorzystać z preferencyjnego rozliczenia rocznego. W przeciwnym razie, podatnik nie ma obowiązku składania zeznania podatkowego w Polsce.” W interpretacji z 8 maja 2026 r. organ przypomniał zaś, że art. 6 ust. 2 „przewiduje możliwość preferencyjnego opodatkowania dochodów osiąganych przez małżonków”.

Organ może podnosić, że rezydent wykazuje w zeznaniu całość dochodów, bo podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu (art. 3 ust. 1). Argument ten nie przesądza: dochód zwolniony na podstawie umowy służy w Polsce wyłącznie ustaleniu stopy, więc bez dochodu, do którego stopę się stosuje, i bez rozliczenia preferencyjnego obowiązek zeznania nie powstaje. Pamiętaj, że wynagrodzenie za dni pracy z domu w Polsce jest dochodem opodatkowanym według skali — już ono wymaga zeznania.

Wynagrodzenie za pracę w Niemczech — pięć sytuacji rezydenta Polski (stan na 8 października 2026 r.)

Przed 30 kwietnia 2027 r. sprawdź, czy w 2026 r. miałeś w Polsce choćby jeden dochód opodatkowany według skali — od tego zależy, czy zeznanie jest obowiązkowe.

PIT-36 i PIT/ZG — gdzie wykazać dochód z Niemiec

Dochód z pracy w Niemczech wykazujesz w załączniku PIT/ZG i przenosisz do PIT-36 jako dochód, o który zwiększa się podstawę do ustalenia stopy; dochody polskie wykazujesz w zwykłych częściach zeznania.

Zeznanie składa się „według ustalonego wzoru” w terminie „od dnia 15 lutego do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym” (art. 45 ust. 1 ustawy o PIT) — za 2026 r. od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 r.

W interpretacji z 8 maja 2026 r., dotyczącej zeznań za 2024 i 2025 r., Dyrektor KIS wskazał zeznanie PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG. W kolumnie c załącznika należało wykazać „wyłącznie dochody uzyskane za pracę wykonywaną na terytorium Niemiec” i przenieść je do zeznania jako „Dochody osiągnięte za granicą, o które jest zwiększona podstawa obliczenia podatku do ustalenia stopy procentowej”. Wynagrodzenie za dni pracy w Polsce należało według organu wykazać w części E.1 lub E.2 PIT-36, bez załącznika PIT/ZG. Wzory na 2026 r. sprawdź w serwisie podatki.gov.pl przed złożeniem zeznania — numery pól i części mogą się zmienić.

Organ może zakwestionować przeliczenie według kursu banku albo średniego kursu rocznego. Artykuł 11a ust. 1 wskazuje kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu — ustalasz go więc osobno dla każdej wypłaty.

Dochód z Niemiec wykaż w zeznaniu samodzielnie, na podstawie dokumentów płacowych i tabeli kursów, i dołącz do niego PIT/ZG.

Dokumenty z Niemiec i obowiązki po drugiej stronie granicy

Polskie rozliczenie opiera się na niemieckich dokumentach płacowych, ale o obowiązkach w Niemczech — m.in. o zeznaniu i zwrocie części pobranego tam podatku — rozstrzyga prawo niemieckie; potwierdź je u doradcy uprawnionego w tym państwie.

Za przychody ze stosunku pracy uważa się „wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń” (art. 12 ust. 1 ustawy o PIT), dlatego punktem wyjścia są dokumenty płacowe, a nie kwota przelewu. Zbierz umowę o pracę, miesięczne rozliczenia wynagrodzenia, roczne zestawienie od pracodawcy, dokumenty podatku pobranego w Niemczech i kalendarz dni pracy. Uzgodnij sumę wypłat z wyciągami bankowymi i wyjaśnij różnice, np. świadczenia w naturze albo korekty płac.

Organ niemiecki może inaczej ocenić miejsce pracy albo przypisanie wynagrodzenia do dni — np. uznać, że Niemcy mogą opodatkować także część wynagrodzenia za dni w Polsce. Tego wyniku nie przesądzamy. Dokumentuj miejsce każdego dnia pracy i stanowisko pracodawcy, a sporną kwalifikację wyjaśnij z doradcą uprawnionym w Niemczech; gdy oba państwa opodatkują ten sam dochód sprzecznie z umową, pozostaje procedura wzajemnego porozumiewania się.

Przed złożeniem polskiego zeznania uzgodnij niemieckie dokumenty płacowe z pracodawcą i z doradcą uprawnionym w Niemczech.

Najczęstszy błąd

Najczęstszy błąd to pominięcie wynagrodzenia z Niemiec w polskim zeznaniu, gdy podatnik ma w Polsce dochody opodatkowane według skali, np. emeryturę z ZUS, albo rozlicza się łącznie z małżonkiem — w przekonaniu, że dochód zwolniony nie ma znaczenia.

Skutek: stopa ustalona bez dochodu niemieckiego jest zaniżona. W przykładzie podatniczka zapłaciłaby 2 400 zł zamiast 9 100 zł, a różnica 6 700 zł stałaby się zaległością podatkową z odsetkami za zwłokę. Podstawą jest art. 27 ust. 8 ustawy o PIT; Dyrektor KIS wskazał, że „dochody z Niemiec należy uwzględnić w zeznaniu rocznym do ustalenia stopy procentowej, według której zapłaci Pan podatek od polskich przychodów (dochodów) opodatkowanych według skali podatkowej (tj. emerytury)” (interpretacja z 4 kwietnia 2025 r.).

Jak tego uniknąć: przed złożeniem zeznania zestaw wszystkie dochody polskie i zagraniczne, wykaż wynagrodzenie z Niemiec w PIT/ZG i przenieś je do PIT-36. Jeżeli pominąłeś je za lata ubiegłe, złóż korektę zeznania i zapłać różnicę z odsetkami; kiedy korekta jest skuteczna (art. 81b Ordynacji podatkowej), opisujemy w artykule Kontrola podatkowa czy celno-skarbowa. Od 1 października 2026 r. nadpłatę z korekty złożonej po terminie stwierdza się bez wniosku, w postępowaniu wszczętym złożeniem korekty (art. 75 § 2 i art. 165 § 8a Ordynacji); do nadpłaty z korekty złożonej wcześniej stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 22 ustawy z 29 maja 2026 r.).

Podsumowanie

1. Ustal rezydencję i dla każdego dnia miejsce fizycznego wykonywania pracy — za dni pracy w Polsce wynagrodzenie podlega opodatkowaniu tylko w Polsce.
2. Sprawdź, kto jest pracodawcą: przy pracodawcy niemieckim Niemcy mogą opodatkować wynagrodzenie za pracę w Niemczech, a Polska zwalnia je z progresją.
3. Zestaw dochody opodatkowane w Polsce według skali — jeżeli je masz albo rozliczasz się łącznie z małżonkiem, złóż PIT-36 z PIT/ZG do 30 kwietnia 2027 r.
4. Licz podatek według art. 27 ust. 8 w trzech krokach i nie odliczaj podatku zapłaconego w Niemczech.
5. Przeliczaj przychód według kursu z art. 11a ust. 1, a obowiązki w Niemczech potwierdź u doradcy uprawnionego w tym państwie.

Źródła powołane

• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 maja 2026 r., nr 0112-KDIL2-1.4011.253.2026.3.KF — wynagrodzenie rezydenta Polski od niemieckiego pracodawcy: za pracę w Niemczech — art. 15 ust. 1 i art. 24 ust. 2 lit. a umowy polsko-niemieckiej oraz art. 27 ust. 8 ustawy o PIT, za dni pracy w Polsce — opodatkowanie wyłącznie w Polsce; wykazanie w PIT-36 i PIT/ZG w zeznaniach za 2024 i 2025 r. https://eureka.mf.gov.pl/informacje/podglad/690444
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 4 kwietnia 2025 r., nr 0112-KDIL2-2.4011.103.2025.3.KP — rezydencja w Polsce osoby pracującej w Niemczech (art. 4 ust. 2 lit. a umowy), wyłączenie z progresją wynagrodzenia z Niemiec przy polskiej emeryturze, brak obowiązku zeznania bez innych dochodów według skali i bez rozliczenia preferencyjnego; umowa niezmieniona przez Konwencję MLI. https://eureka.mf.gov.pl/informacje/podglad/634282
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 10 czerwca 2025 r., nr 0115-KDIT2.4011.194.2025.2.ENB — art. 27 ust. 8 ustawy o PIT dotyczy wyłącznie dochodu objętego metodą wyłączenia z progresją; do świadczenia z Niemiec opisanego we wniosku organ nie zastosował metody z art. 24 ust. 2 umowy polsko-niemieckiej. https://eureka.mf.gov.pl/informacje/podglad/643851
• Ministerstwo Finansów, serwis podatki.gov.pl, „Konwencja MLI”, publikacja i aktualizacja z dnia 15 grudnia 2025 r. — Konwencja MLI obowiązuje Polskę od 1 lipca 2018 r.; Niemcy wśród jurysdykcji, których umów Polska nie planuje obejmować Konwencją MLI. https://www.podatki.gov.pl/podatkowa-wspolpraca-miedzynarodowa/konwencja-mli
• Ministerstwo Finansów, komunikat z dnia 29 września 2026 r. „Rada Ministrów przyjęła pakiet zmian podatkowych: niższe podatki dla klasy średniej, wsparcie robotyzacji i uszczelnienie systemu” — projekt zmiany skali podatkowej od 2027 r. https://www.gov.pl/web/finanse/rada-ministrow-przyjela-pakiet-zmian-podatkowych-nizsze-podatki-dla-klasy-sredniej-wsparcie-robotyzacji-i-uszczelnienie-systemu

Powiązane materiały

• Podatnik, płatnik, rezydent — pojęcia, od których zależy każde rozliczenie firmy
• Skala, liniowy czy ryczałt — wybór formy opodatkowania razem ze składką zdrowotną
• Oddział, przedstawicielstwo czy spółka zależna — zakres działań przesądza o podatkach
• Kontrola podatkowa czy celno-skarbowa — terminy, prawa firmy i instrumenty ochronne
• 183 dni w Niemczech — trzy liczniki podatkowe, których nie wolno mieszać

Podstawy prawne: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.): art. 3 ust. 1 i 1a, art. 4a, art. 6 ust. 2, art. 11a ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 27 ust. 1 i 8, art. 45 ust. 1; Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisana w Berlinie dnia 14 maja 2003 r. (Dz.U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90): art. 4 ust. 2 lit. a–d, art. 15 ust. 1–3, art. 18, art. 24 ust. 2 lit. a; Konwencja wielostronna implementująca środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku, sporządzona w Paryżu dnia 24 listopada 2016 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1369) — umowa polsko-niemiecka nie jest nią objęta; Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.): art. 75 § 2 (w brzmieniu od 1 października 2026 r.), art. 81b, art. 165 § 8a; Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 846): art. 22 i art. 35 (zmiany Ordynacji podatkowej obowiązujące od 1 października 2026 r., w tym uchylenie art. 75 § 3).